اثر ورزشگاه‌ها و تیم‌های حرفه‌ای بر درآمد افراد

مسعود مجیدی | از دهه ۸۰ میلادی به بعد سرمایه‌گذاری روی ورزش حرفه‌ای به طور بی‌سابقه‌ای همواره در حال افزایش بوده است و ساخت و سازهای ورزشی در تمام جهان افزایش یافته است تنها در آمریکا بین سال‌های ۱۹۸۰ تا ۲۰۰۰ بیش از ۴۰ ورزشگاه جدید در رشته‌های فوتبال آمریکا، بسکتبال، بیسبال و … ساخته شد. این حجم سرمایه‌گذاری نقش ورزش در اقتصادهای جهان را پررنگ‌تر از هر زمان دیگری کرد است.

برای مثال کمیسون اروپا در سال ۲۰۰۶ برآورد کرد که ورزش، یک درصد تولید ناخالص داخلی این اتحادیه را در برمی‌گیرد. برآودهای دولت کانادا هم نشان داد در سال ۲۰۰۴ خانواده‌ها ۱۵.۸ میلیارد دلار در ورزش هزینه کرده‌اند که در مقایسه با هزینه ۸.۹ میلیارد هزینه در سال ۱۹۹۴ شاهد افزایش سهم ورزش در تولید ناخالص ملی کانادا از ۰.۹ در سال ۱۹۹۴ به ۱.۲ در سال ۲۰۰۴ هستیم. انجمن ملی آمریکا هم برآورد کرده که آمریکایی‌ها سالانه ۰.۵ درآمد خود را صرف خرید پوشاک، کفش و تجهیزات ورزشی می‌کنند و هزینه‌ای که آمریکایی‌ها در سال ۲۰۰۳ صرف ورزش کرده‌اند در حدود ۴۷.۴ میلیارد دلار بوده است.

از سویی ورزش نقش اساسی در صنعت توریسم و هتل داری دارد به طوری که مسافرت‌های ورزشی بین دو کشور همسایه کانادا و آمریکا، ۳۴ درصد کل مسافرت‌‌های بین دو کشور در سال ۱۹۹۷ را شامل می‌شد.

در ایران هم در سال‌های اخیر توسعه ورزشگاه‌ها یکی از مهم‌ترین اهداف ورزشی کشور بوده و تأکید ویژه‌ای هم بر این امر شد تا جایی که در دولت نهم و دهم ساخت ورزشگاه فوتبال برای تمامی مرکز و شهرستان‌های مهم کشور در دستور کار قرار گرفت. تنها در سال ۱۳۸۷ بیش از ۲۵۰۰ ورزشگاه‌های بزرگ و کوچک در کل کشور با بودجه ۲۰۰ میلیارد تومان افتتاح گردید و تا سال ۱۳۹۰ بودجه شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی به ۲۵۰ میلیارد تومان افزایش پیدا کرد. در سال ۱۳۹۳ برآورد شد سهم ورزش در تولید ناخالص ملی ایران ۱.۱ درصد است که همگی گویای این واقعیت است که دولت‌ها در ایران توسعه ورزشگاه‌ها را یکی از مهم‌ترین اهداف خود قرار داده‌اند.

با وجود آنکه منافع توسعه ورزشگاه‌ها واضح و روشن به نظر می‌رسد و نقش توسعه ورزش بر صعنت‌هایی مثل توریسم مشخص است و انتظار می‌رود که مردم عادی و مشاغلی مثل هتل‌داران، رستوران‌های محلی کنار ورزشگاه‌‌‌ها و … از توسعه این اماکن سود ببرند و توسعه ورزش به توسعه اقتصاد شهری بینجامد اما تحقیقات اقتصادی و سنجی گویای واقعیت دیگری است و بنابر این تحقیقات توسعه اماکن ورزشی به افزایش درآمدهای مردم نمی‌انجامد و در شرایطی موجب کاهش این درآمدها هم می‌شود و بیشتر منافع و یارانه‌‌های اختصاص یافته به ساخت ورزشگاه‌ها تنها به جیب مالکان و صاحبان ورزشگاه‌ها و باشگاه‌های بزرگ می‌رود و سودی برای مردم َکوچه و خیابان ندارد.

اوکنر (۱۹۷۴) اولین فردی بود که درمود اثر ورزش روی اقتصاد شهری تحقیق کرد وی عنوان کرد مالکان، مربیان و بازیکنان اولین اشخاصی هستند که از وجود ورزش حرفه‌‌ای در شهرها بهره‌مند می‌شوند. پس از او اقتصاددانان دیگری هم در مورد تأثیر ورزشگاه‌های روی اقتصاد شهری با استفاده از روش‌های سنجی تحقیقات متعددی انجام دادند که گویای آن بود که ساخت ورزشگاه‌ها تأثیری روی درآمد و اشتغال ندارد و حتی در مواردی از تأثیرات منفی پرده برداشته شد.

شاید این نتیجه شگفت‌آور به نظر برسد اما با وجود اغراق‌گویی‌های طرفداران ساخت استادیوم تأثیر آن محدود است. ساخت استادیوم برای آریزونا دیاموندبکس ۲۴۰ میلیون دلار هزینه دربر داشت اما ۲۴۰ شغل جدید ایجاد کرد و کل اشتغال جدید در منطقه تنها ۳۴۰ شغل افزایش یافت. در شهرهای دنور، کانزاس‌سیتی، سان‌دیگو با ساخت ورزشگاه جدید اشتغال ایجاد شده بین ۱۲۸ تا ۳۵۶ شغل بوده است.

سایفرد و زیمبالیست در سال ۲۰۰۶ مدعی شدند که یک تیم ورزشی به خودی خود اشتغال یا درآمدسرانه شهری را افزایش نمی‌دهد. به طور کلی دو دلیل برای این موضوع وجود دارد. اول اینکه بیشتر هزینه‌هایی که مردم در یک استادیوم یا میدان ورزشی خرج می‌کنند از طرف ساکنین همان منطقه است در نتیجه این هزینه‌های از یک قسمت اقتصاد محلی به یک قسمت دیگر روانه می‌شود. دوم اینکه بیشتر درآمد که به وسیله یک تیم محلی بدست می‌آید به خارج از اقتصاد محلی می‌رود. زیرا صاحبان‌ تیم‌ها و بازیکنان بیشتر درآمد خود را خارج از اقتصاد محلی و معمولاً در اقتصاد بین‌المللی یا حداقل خارج از شهر تیم سرمایه‌گذاری می‌کنند.

تحقیق سانتو در سال ۲۰۰۵ هم نشاند داد از لحاظ نظری استادیوم‌‌هایی که در مرکز شهر و یا نزدیک مراکز تجاری ساخته می‌شوند هواداران بیشتری را نسبت به ورزشگاه‌هایی که خارج از شهر ساخته می‌شوند تحریک به خرید کردن می‌کنند. بنابراین استادیوم‌هایی که در مرکز شهرها ساخته می‌شوند می‌توانند تأثیر مثبت بیشتری روی اقتصاد شهری نسبت به ورزشگاه‌های خارج از شهرها داشته باشند.
خوشبختانه در ایران هم چندین تحقیق روی تأثیر ساخت استادیوم‌ها روی درآمد شهری صورت گرفته است که نتایج ‌آن‌ها با نتایج تحقیقات جهانی همخوان است. در تحقیق پرویز محمدزاده و فرهاد عزیزی که اثر تیم‌های ورزشی و وجود ورزشگاه‌‌‌ها روی درآمدهای مردم محلی و مشاغلی مثل هتل‌داری، رستورانها، فروشگاه‌‌های مواد غذایی و نوشیدنی و … در سال‌های ۱۳۸۴ تا ۱۳۸۶ مشخص شد که وجود تیم‌های لیگ برتری و همچنین تعداد استادیوم‌ها در شهرها نه تنها اثر مثبت و معناداری بردرآمد افراد در مشاغل مرتبط ندارد بلکه در بعضی از موارد تأثیر منفی نیز بردرآمد افراد و در نتیجه رشد توسعه شهری اقتصاد شهری داشته است.

در مورد اثر منفی ساخت ورزشگاه‌‌ها چندین دلیل عنوان شده است که مهم‌ترین‌ها آن‌ها نخست مکان یابی اشتباه ورزشگاه‌ها در ایران است. بیشتر استادیوم‌های ساخته شده در سال‌های اخیر برای کاهش هزینه‌ها در خارج از شهرها ساخته شده‌اند که همان‌طور که سانتو پیش‌بینی کرده بود ساخت این ورزشگاه‌ها کمکی به درآمد شهری نکرده است. از طرفی با ساختن ورزشگاه‌ها خارج از شهرها هزینه‌های حمل و نقل طرفداران به طور قابل توجهی افزایش و در نتیجه هزینه‌های تماشای مسابقات هم افزایش یافته که چون درآمد اکثر تماشاگران در ایران بالا نیست آن‌ها مجبور هستند دیگر هزینه‌های خود را کاهش دهند که به ضرر اقتصادهای محلی است.
نکته‌ای که در مورد ایران نباید فراموش کرد این حقیقت است که سرمایه ساخت ورزشگاه‌ها از سوی دولت پرداخت می‌شود و دولت مالک تقریباً همه‌ی ورزشگاه‌های کشور است بیشتر ورزشگاه‌های خصوصی در ایران هم از انواع و اقسام یارانه‌ها و معافیت‌های مالیاتی بهره‌برده‌اند اما کمترین سود را برای اقتصاد شهری داشته‌اند. شاید اگر این حقیقت مد نظر می‌گرفت هیچ‌گاه با سرمایه‌گذاری دولت، برنامه عظیم ساخت ورزشگاه‌ها به طور ویژه در دولت‌های قبلی آغاز نمی‌شد برنامه‌ای که هر چند کامل اجرا نشد و مشکلات بسیاری داشت اما اگر درست هم اجرا می‌شد با توجه به تحقیقات صورت گرفته کمکی به اقتصادشهری نمی‌کرد و تنها هدر دادن بودجه کشور بود.




پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *